Genetik Determinizm

Oku sen de baban gibi, eşek olma. Oku sen de baban gibi eşek olma

 

Genetik determinizm, en basit hâliyle, kalıtsal özelliklerin insan hayatının her noktasında egemen olduğunu ileri süren bir düşünce biçimidir. Kazanacağınız para, gideceğiniz üniversite, yaşayacağın hastalıklar, iş yerinde elde edeceğin başarılar ve hayatında yaşayacağın birçok dönüm noktasının tamamen atalarınızdan size aktarılan kalıtsal özellikler (genler) sayesinde mümkün veya namümkün olacağıdır.

  Bu görüşü destekleyen unsurlar şunlardır: 

1.  IQ (intelligence quotient)
   
   
   IQ, zeka katsayısı ya da zeka seviyesi olarak Türkçeye çevirilebilir. Peki, IQ nedir? IQ, atadan çocuğa miras bırakılan zekâ seviyesi olarak tanımlanır;(1)  başka bir deyişle soyunuz kadar zekisiniz. Peki IQ hayatta neyi belirler ve neden önemlidir? IQ seviyesi arttıkça daha az psikiyatrik hastalığa yakalanma eğilimi (şizofreni, anksiyete, depresyon, bipolar bozukluk vb.), daha az suç işleme eğilimi, daha az kanser, solunum yolu, kalp ve damar, mide hastalıkları, inme, diyabet, Alzheimer kaynaklı ölümler görülmektedir.(2) Ayrıca IQ seviyesi arttıkça beklenen ömür süresi (life expectancy) de anlamlı bir şekilde artıyor.(3) 
   
    
2. Türler Arası Benzerlikler (similarities between species)
    
   
   Hayvan çalışmalarında belirli davranışların (örneğin saldırganlık, ebeveynlik) genetik olarak aktarılabildiği gösterilmiştir. İnsanların da biyolojik bir tür olması nedeniyle benzer mekanizmaların geçerli olduğu savunulur. Bazı ırklar diğer ırklara göre daha fazla suç işleme eğilimindedirler. Örneğin siyahiler beyazlardan 2 ve daha fazla kat suç işlemektedirler ayrıca siyahilerin IQ seviyesi beyazlardan daha düşüktür(4), siyahilerin suç işlemelerindeki bu eğilim de IQ seviyelerinin daha düşük olmasından kaynaklanmaktadır.
    
3. Davranış Genetiği (behavioral genetics)
   
   
   İnsan vücudundaki bazı gen topluluklarının insan davranışları üzerinde etkisi olduğu bulunmuştur. Örneğin DRD4, DRD5 ve DAT1 gen alelleri; yenilik arama (novelty seeking), rutin işlerden daha kolay sıkılma ve yeni deneyimler arama ile ilişkilidir. Başka bir deyişle, bu genlere sahip bireyler dürtüsel olarak risk alma eğilimindedir ve bu durum kumar eğilimi ile ilişkilidir. Bu gen alellerinin ayrıca DEHB (ADHD) ile de ilişkili olduğu bulunmuştur.(5)
   Not: Bu davranışlar tek bir gen grubuyla açıklanamamaktadır; ancak ilişkilendirilebilmektedir. Bu ve benzeri davranışlar poligenetik (polygenic) olarak açıklanabilir.
    
4. Evrimsel Psikoloji (evolutionary psychology)
   
   
   1) İnsan zihni, doğuştan sahip olduğu genetik yapı sayesinde bazı şeylerden korkar. Örneğin bebeklerin genetik yapısında yükseklik korkusu bulunmaktadır. Bunun sebebi genlerine yerleşmiş olan “yükseklik = ölüm” bilgisidir. Bu videoda bebeklerin yükseklikten korktuğu açık bir şekilde görülmektedir. Bebekler Yükseklikten Korkar Mı?,
    

   Kısaca; kaynak sağlayabilen erkekle eşleşen kadın, yavrularının hayatta kalma ihtimalini artırır. Doğurgan kadını seçen erkek ise daha sağlıklı, uzun yıllar yaşayabilecek ve verimliyavrular elde etmeyi amaçlar.

   

   2) İnsanlarda eş seçimi de evrimsel psikoloji kapsamında ampirik yöntemlerle açıklanabilmektedir. Evrimsel psikolojiye göre kadınlar eş seçerken daha seçici olup statüye ve ekonomik kaynaklara dikkat eder; erkekler ise fiziksel çekiciliğe önem verir. Peki, bunun nedeni nedir?
        Kadınların eş seçiminde daha seçici olmasının nedeni; hamilelik, doğum ve emzirme gibi süreçlerin yüksek biyolojik maliyet gerektirmesidir. Bu nedenle kadın, kendisini ve yavrusunu koruyabilecek ve kaynak sağlayabilecek bir eş seçmektedir. Erkeklerin fiziksel çekiciliğe önem vermesinin temel nedeni ise “Kadın doğurgan mı?” sorusudur. Doğurganlık doğrudan gözlemlenebilen bir özellik değildir; ancak bazı işaretleri (signals) vardır: gençlik, simetri, sağlıklı cilt, vücut oranları vb. Bu özellikler doğurganlık ve sağlıkla ilişkilendirilmiştir.

   (1) PMID: 17564500 
   (2) PMID: 33531661
   (3) PMID: 28659274 
   (4) https://doi.org/10.1016/S0160-2896(02)00137-X
   (5) PMID: 17574217